Mübarizlik və qəhrəmanlıq tarixindən soraq verən qalalar: Naxçıvanqala

Bu qala bizim qala,
Həmişə bizim qala,
Tikmədim özüm qalam,
Tikdim ki, izim qala.
Bu məşhur bayatıda da deyildiyi kimi, ulu babalarımızın tikdiyi qalalar üzərindən əsrlər keçsə də tarixin izlərini yaşadan ən yaxşı mənbələrdir. Müxtəlif tarixi dövrlərin sərt ruzgarına, eləcə də təbii qüvvələrə sinə gərən qalalar bütöv halda olmasa da günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Azərbaycançılığın möhürü olan bu qalalar doğma torpağa bağlılığın, yadellilərin işğalçılıq planlarından əzmlə müdafiənin və vətənpərvərliyin rəmzi kimi keçmişdən günümüzə uzanan körpüdür. O körpü ki, onu heç bir qüvvə, hətta tariximizi saxtalaşdırmağa cəhd edən sovet quruluşu belə yerlə yeksan edə bilmədi. Çünki xalqın öz milli tarixi ilə olan bağlılığını, bağlarını qırmaq, onu öz tarixindən ayrı salmaq olmaz. Gec-tez tarixin izləri ən dərin qatlardan belə özünü büruzə verəcəkdir. Ölkəmiz ikinci dəfə öz müstəilliyini əldə etdikdən sonra muxtar respublika ərazisində 1200-dən artıq tarixi abidə öyrənilərək pasportlaşdırılıb. Azərbaycanın çox da böyük əraziyə malik olmayan bu bölgəsi tarixi abidələrinin, nadir memarlıq incilərinin və möhtəşəm qalalarının zənginliyi ilə diqqəti çəkir. 
Son tədqiqatların nəticəsi olaraq Naxçıvan ərazisində 80-ə yaxın qala müəyyənləşdirilib. Müdafiə istehkamı olan Oğlanqala, Qız qalası, Qazançı qalası, Əlincəqala, Naxçıvanqala, Çalxanqala və digər qalalar strateji cəhətdən olduqca əlverişli mövqedə tikilib, yadelli hücumlarının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayıb. Naxçıvan qalaları ilkin yaşayış yerləri, mədəniyyət və sənətkarlıq mərkəzləri kimi də diqqəti cəlb edir. Onlar şəhərsalma mədəniyyətinin mühüm elementi kimi böyük dəyərə malikdir. Tarixi mənbələr göstərir ki, Naxçıvan qalaları başlıca olaraq müdafiə, sonralar dini, ticarət, sənətkarlıq məqsədilə istifadə edilib. Tarixin sonrakı dövrlərində də Naxçıvan qalaları ölkəmizin ictimai-siyasi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. 
2016-cı ildə “Naxçıvan qalaları: tarixdə və günümüzdə” mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransda çıxış edən Naxçıvan MR Ali Məclisinin Sədri demişdir: “Qalalar təkcə sığınacaq yeri, mühafizə və ya müdafiə tikilisi deyil. Qalalar – bu ərazidə yaşayan əcdadlarımızın həyat tərzini, dini inanclarını, dövlətçilik ənənələrini, mədəniyyətini və memarlıq sənətini özündə yaşadan mədəniyyət nümunələridir. Əsrlər boyu xalqlar yaşadıqları yerlərdə qalalar tikiblər. Qalalar bütün hallarda xalqların öz daxili tələbatının, hərbi və iqtisadi qüdrətinin nəticəsi olaraq meydana çıxıbdır. Azərbaycan, eləcə də Naxçıvan qalaları da belə bir tarixi yol keçibdir”. 
XVII əsrin ortalarınadək müdafiə istehkamı kimi mövcud olmuş Naxçıvanqala müharibələr nəticəsində dağıdılmış və əvvəlki möhtəşəmliyini itirmişdi. Hardasa 10 il bundan öncə Naxçıvanqala ərazisinə nəinki turist, heç şəhər sakinləri belə getmirdi. Burada kol-kos və dağılmış tikili qalıqları əlindən yerimək belə mümkün deyildi. Qalanın miskin görkəmi isə sovetlər dönəmində abidələrimizə laqeyd münasibətdən xəbər verirdi. Tarixi abidələrimizin bərpası müstəqilliyimizin bizə bəxş etdiyi ən gözəl töhfələrdən oldu. Müstəqilliyin işıqından alınan nur Naxçıvanın dörd bir yanına səpələndi. İtib-batmaqda olan adət-ənənələrimiz dirçəldi, qalalarımız kərpic-kərpic ucaldı. Milli kimliyimizin daş pasportu olan bu abidələr ulu babalarımızın bizə əmanəti, qəhrəmanlıq tariximizdən, milli dəyərlərimizdən, zəngin mədəniyyətimizdən soraq verən dəyərli sənət nümunələridir. 
2010-cu ildə Naxçıvanqalanın bərpasına başlanmış, tarixi ərazidə yenidənqurma işləri aparılmış, qalanın əvvəlki görkəmi özünə qaytarılmışdır. Naxçıvan MR Ali Məclisi Sədrinin 2013-cü il iyunun 5-də imzaladığı sərəncamla Naxçıvanqala Tarix Memarlıq Muzey Kompleksi yaradılmış, kompleks 2014-cü ildə prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə istifadəyə verilmişdir. Muzeyin və ümumilikdə kompleksin yaradılması, Naxçıvanın qədim tarixi mədəni irsinin mühafizəsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Burada mövcud olan eksponatlar bu diyarın əsrlər boyu şərqin ticarət, sənətkarlıq, elm və mədəniyyət mərkəzi olduğundan xəbər verir. Orijinal tərtibatı ilə seçilən muzeydə Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində aşkarlanan tarixi əşyalar xronoloji ardıcıllıqla düzülmüşdür. Eramızdan əvvəl V minilliyə aid təsərrüfat küpü, eramızdan əvvəl V-III minilliyə aid müxtəlif məişət əşyaları, Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid keramika məmulatları, mis alətlər, qəbirüstü abidələr, silahlar, zirehli geyim hissələri muzeyin qiymətli eksponatlarındandır. Burada, həmçinin xalça və XIX əsrə aid milli geyimlər də nümayiş olunur. 
Tarixi araşdırmalar göstərir ki, memarlıq abidələri arasında özünəməxsus yeri olan Naxçıvanqala yalnız müdafiə məqsədi daşımamışdır. Bu qala, eyni zamanda, burada formalaşmış ilkin şəhər mədəniyyətinin ayrılmaz elementinə çevrilmişdir. İlk orta əsrlərə aid mənbələrdə tarixçilər Naxçıvan şəhərini ətrafı möhkəmləndirilmiş qala kimi xarakterizə edirlər. Naxçıvan şəhərinin 1827-ci ilə aid planında Naxçıvanqalanın sxematik təsviri də verilmişdir. Plana əsasən, qala iki hissədən – kiçik qala, yəni Narınqala və Böyük qaladan ibarət olmuşdur. Xalqımız Narınqalanın qalıqlarını günümüzədək qoruyub saxlaya bilmişdir.
Daş qatışığı olan möhrədən tikilən qala divarları yarımdairəvi bürclərlə möhkəmləndirilmişdir. Yaşayış binaları, əsasən, qala divarları boyunca salınmış, onların damından döyüşçülərin və qala keşikçilərinin hərəkət etməsi üçün istifadə olunmuşdur. Ötən əsrin ortalarında Naxçıvanqalada aparılan tədqiqatlar zamanı zəngin arxeoloji materiallar - saxsı qablar və Tunc dövründə duz mədənlərində əmək aləti kimi istifadə olunmuş daş gürzlər aşkar edilmişdir. Bu hadisə sənətkarlığın inkişaf etdiyi və şəhər mədəniyyətinin formalaşdığı tarixi-etnoqrafik ərazilərdən biri kimi Naxçıvanqalanın əhəmiyyətini daha da artırır.
Kompleksdəki mağarada da bərpa işləri aparılıb. Bir neçə istiqamətə, o cümlədən Naxçıvan çayına çıxışı olan mağaradan sakinlər hərbi hücumlar və mühasirələri yarmaq üçün istifadə etmişlər. Qalanın xüsusiyyətlərindən biri də onun altından kəhrizlərin keçməsidir. Bu fakt həm dinc, həm də mühasirə və müharibə dövrlərində qala sakinlərinin su ilə təminatına və ərzaq məhsullarının saxlanmasına şərait yaratmışdır.
İndi Naxçıvanqala düşməndən müdafiə məqsədi daşımır, insanları bir araya toplayaraq onları birliyə, vətənpərvərliyə, mili dəyərlərə sahiblik hissinə çağırır. Bu çağırışa kimlər cavab vermir ki?! Naxçıvanqala artıq festivalların, əlamətdar tədbir və sərgilərin ünvanına çevrilib. Naxçıvanqalada ötən il keçirilən “İstedadlı uşaqlar”, “Yaradıcı əllər”, “Göycə”, “Naxçıvan çörəkləri”, “Arıçılıq məhsulları-bal festivalı”, “Yallı və plov” festivalları istedadlı insanları bir araya gətirməklə stimullaşdırıcı və məhsul bolluğunun göstəricisi kimi əlamətdar tədbirlər kimi yadda qaldı. Bu festivallar eyni zamanda milli dəyərlərimizin yaşadılması və təbliği baxımından da böyük əhəmiyyət daşıdı. Şəhərimizin qonaqlarında isə yüksək təəssürat oyatdı.
Naxçıvanqalada ictimai iaşə bölmələrinin, əl işləri mağazalarının fəaliyyəti turistlərin cəlbi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Turistlər qalanı ziyarət etməklə bərabər burada Naxçıvan mətbəxinin dadlı təamlarından dada və əl işlərindən, suvenirlərdən Naxçıvan səfərlərindən xatirə kimi alıb apara bilərlər. 
2018-ci il üçün İslam mədəniyyətinin paytaxtı seçilən Naxçıvan dünya əhəmiyyətli abidələrlə zəngin bir diyardır. Bu qədim diyarda tarixi abidələrin, xüsusilə qalaların bərpa olunması, həm də bəşəriyyət tarixinin öyrənilməsinə xidmət edir. 
Uzaq keçmişin yadigarı olan Naxçıvanqala kimi abidələr xalqımızın tarixini, mədəniyyətini öyrənmək baxımından dəyərli mənbələrdir. O mənbələr ki, tariximizi yaşadır, o mənbələr ki, gənc nəsil üçün vətənpərvərlik dərsidir. Bu abidələrin qorunması istiqamətində dövlətimiz tərəfindən müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Lakin tarixi sevmək, onun nişanələrini qorumaq ümumxalq işidir. Bu abidələri təbliğ etmək, gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur! 

Ruhiyyə Rəsulova
Naxçıvan Televiziyasının baş redaktoru

"Palitra" qəzeti

10.01.2017

 

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Gənclər arasında yeni intellekt oyunu keçirilib

19-10-2018-18-53 Xəbərlər

Gənclər arasında yeni intellekt oyunu keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Tibb Kollecində Naxçıvan şəhərinin 2018-ci il ...

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

19-10-2018-18-26 Xəbərlər

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov oktyabrın 19-da ...

Culfa və Ordubad rayon gəncləri hərbi xidmətə yola salınıb

19-10-2018-17-43 Xəbərlər

Culfa və Ordubad  rayon gəncləri hərbi xidmətə yola salınıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Culfa və Ordubad  rayonunda çağırışçıların hərbi xidmət...

İsrail səfiri Naxçıvanda bir sıra müəssisələrdə olub

19-10-2018-17-04 Xəbərlər

İsrail səfiri Naxçıvanda bir sıra müəssisələrdə olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, İsrailin ölkəmizdəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri D...

Əmək yarmarkasına 668 iş yeri çıxarılıb

19-10-2018-16-14 Xəbərlər

Əmək yarmarkasına 668 iş yeri çıxarılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, işaxtaran vətəndaşların müvafiq iş yerləri ilə təmin ol...

Gənclər Ordubadda ekskursiyada olub

19-10-2018-15-31 Xəbərlər

Gənclər Ordubadda ekskursiyada olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, muxtar respublikada turizm imkanlarının tanıdılması  mə...

300 hektardan çox sahədə yaşıllaşdırma aparılacaq

19-10-2018-15-18 Xəbərlər

300 hektardan çox sahədə yaşıllaşdırma aparılacaq

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətl...

Naxçıvandan Buenos-Ayresə uzanan yol

19-10-2018-14-36 Xəbərlər

Naxçıvandan Buenos-Ayresə uzanan yol

Bu yolda qazanılanlar Naxçıvan idmanının uğurlarıdır

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

19-10-2018-13-29 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında oktyabrın 20-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlan...

Ordubad rayonunda yük və sərnişin daşıma artıb

19-10-2018-11-37 Xəbərlər

Ordubad rayonunda yük və sərnişin daşıma artıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, muxtar respublikanın coğrafi baxımdan yüksək dağlıq əra...

Naxçıvan Dövlət Universitetində növbəti hamilik keçirilib

19-10-2018-10-45 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Universitetində növbəti hamilik keçirilib

Naxçıvan Dövlət Universitetinin Televiziya, mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr bö...

Ötən günün mənzərəsi – VİDEO

19-10-2018-10-16 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi – VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Müasirləşən Aşağı və Yuxarı Buzqov kəndləri

18-10-2018-19-50 Xəbərlər

Müasirləşən Aşağı və Yuxarı Buzqov kəndləri

Bu il 40 yaşını qeyd edən Babək rayonu böyük inkişaf yolu keçib.

Muxtar respublikada əmək pensiyaçılarının sayı 53 min nəfərdən artıq olub

18-10-2018-19-28 Xəbərlər

Muxtar respublikada əmək pensiyaçılarının sayı 53 min nəfərdən artıq olub

Naxçıvan Muxtar Respublikasında əmək pensiyası alanların sayı 01 oktyabr 2018-ci...

Sədərək kənd sakinləri muzeyə eksponatlar bağışlayıb

18-10-2018-18-28 Xəbərlər

Sədərək kənd sakinləri muzeyə eksponatlar bağışlayıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Sədərək rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə yeni ekspona...

Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda elmi-praktik konfrans keçirilib

18-10-2018-18-00 Xəbərlər

Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda elmi-praktik konfrans keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda Dövlət Müstəqilliyi Gü...

Kursu bitirənlərə sertifikatlar təqdim edilib

18-10-2018-17-31 Xəbərlər

Kursu bitirənlərə sertifikatlar təqdim edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, peşə təhsili müəssisələrində “Qazanxana maşinisti” kurs...

Naxçıvan nümayəndəliyinin rəhbəri rəsmi tədbirdə iştirak edib

18-10-2018-17-14 Xəbərlər

Naxçıvan nümayəndəliyinin rəhbəri rəsmi tədbirdə iştirak edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Türkmənistan Respublikasının Müstəqillik Günü münasibət...

“Naxçıvan” Universitetində konfrans keçirilib

18-10-2018-16-51 Xəbərlər

“Naxçıvan” Universitetində konfrans keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, “Naxçıvan” Universitetində  Dövlət Müstəqilliyi Günü il...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində mükafatların təqdimatı olub

18-10-2018-16-36 Rəsmi

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində mükafatların təqdimatı olub

Oktyabrın 18-də – Dövlət Müstəqilliyi Günündə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali M...

Qızıl Qışlaq kəndində ailə dəyərləri ilə bağlı maarifləndirmə işləri aparılıb

18-10-2018-16-13 Xəbərlər

Qızıl Qışlaq kəndində ailə dəyərləri ilə bağlı maarifləndirmə işləri aparılıb

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komi...

3 ən ziyanlı gigiyenik vərdiş

18-10-2018-15-52 Xəbərlər

3 ən ziyanlı gigiyenik vərdiş

Gigiyena qaydalarına riayət etmək insan sağlamlığında böyük rol oynayır.

Ermənistanda “məxməri inqilab” ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib

18-10-2018-15-22 Xəbərlər

Ermənistanda “məxməri inqilab” ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib

Ermənistanda “məxməri inqilab” ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib. Xarici...

Naxçıvan Musiqi Kollecinin tələbələri tarixi yerlərlə tanış olublar

18-10-2018-15-08 Xəbərlər

Naxçıvan Musiqi Kollecinin tələbələri tarixi yerlərlə tanış olublar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 18 oktyabr-Milli Müstəqillik Günü münasibəti ilə Naxçıv...

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İtaliya Senatı sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib - YENİLƏNİB

18-10-2018-14-47 Xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İtaliya Senatı sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib - YENİLƏNİB

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 18-də İtaliya Respu...

Güləşçilərimiz dünya çempionatında “İL’ Azero”nun məşq geyimlərində çıxış edəcəklər

18-10-2018-14-26 Xəbərlər

Güləşçilərimiz dünya çempionatında “İL’ Azero”nun məşq geyimlərində çıxış edəcəklər

Azərbaycan millisi oktyabrın 20-dən 28-dək Budapeştdə keçiriləcək güləş üzrə dün...

“İQLA” daşınan zenit-raket komplekslərindən döyüş atışları icra edilib

18-10-2018-14-08 Xəbərlər

“İQLA” daşınan zenit-raket komplekslərindən döyüş atışları icra edilib

Müdafiə nazirinin təsdiq etdiyi 2018-ci il üçün döyüş hazırlığı planına uyğun ol...

NASA Veneraya missiya göndərmək konsepsiyası üzərində işləyir

18-10-2018-13-55 Xəbərlər

NASA Veneraya missiya göndərmək konsepsiyası üzərində işləyir

ABŞ Milli Aviasiya və Kosmik Fəzanın Tədqiqi Agentliyi (NASA) Veneraya missiya g...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

18-10-2018-13-28 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında oktyabrın 19-na gözlənilən hava proqnozu açıqlan...

“microSD” yaddaş kartına alternativ təqdim edilib

18-10-2018-12-52 Xəbərlər

“microSD” yaddaş kartına alternativ təqdim edilib

Bir gün əvvəl nümayiş etdirilmiş “Mate 20” istehsal xəttinə aid yeni smartfonlar...