BMT: Metan qazı emissiyası qlobal istiləşmənin əsas səbəblərindən biridir

BMT ekspertlərinin son araşdırmaları göstərir ki, metan qazı emissiyası qlobal istiləşmənin əsas səbəblərindən biridir.

NTV xəbər verir ki, BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş bununla bağlı deyib: “Karbon qazı uzunmüddətli istiləşmənin əsas hərəkətverici qüvvəsi olaraq qalır. Lakin metan qazının azaldılmasına da diqqət yetirməyin vaxtıdır. Onun emissiyasının minimum səviyyəyə endirilməsi temperaturun qismən azalmasına səbəb ola bilər”.

İqlim ekspertləri bildirirlər ki, peyklər kosmosdan metan qazının böyük sızmalarını bir neçə gün ərzində aşkar edə bilir. Lakin bu xəbərdarlıqların yalnız 13 faizi məsul hökumətlərdən və ya şirkətlərdən hər hansı reaksiyaya səbəb olur.

BMT Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) bu boşluğu aradan qaldırmaq istəyir. Keçən ay “Bloomberg Philanthropies” tərəfindən dəstəklənən ölkələrə 2030-cu ilə qədər aşkar edilən böyük sızmaların 80 faizini araşdırmaq və aradan qaldırmaqda kömək etmək üçün yeni təşəbbüs elan edilib. Amma hazırda cəmi 10 ölkə bu prosesləri idarə edir.

Metan bugünkü qlobal istiləşmənin təxminən üçdəbirinə səbəb olur. Karbon qazından fərqli olaraq, o, atmosferdə daha qısa müddət qalır, yəni, tullantıların azaldılması onilliklər ərzində deyil, illər ərzində iqlimə fayda verə bilər.

Alimlər qeyd edirlər ki, metan emissiyalarının 60 faizindən çoxu insan fəaliyyətindən - kənd təsərrüfatından, qazıntı yanacaqlarından və tullantılardan qaynaqlanır. Qazıntı yanacaqları sektoru emissiyaların azaldılması üçün ən sürətli və səmərəli imkanlar təklif edir.

UNEP-in Metan Xəbərdarlığı və Reaksiya Sistemi (MARS) peyk məlumatlarından istifadə edərək əsas metan sızmalarını yaxın real vaxt rejimində müəyyən edir, həmçinin hökumətlərə və operatorlara onları araşdırıb düzəldə bilmələri üçün xəbərdarlıq mesajları göndərir. 2023-cü ildə istifadəyə verilən bu sistem 33 ölkədə 5 mindən çox xəbərdarlıq yayımlayıb və 40-dan çox təsdiqlənmiş təmir işlərinin başlanmasına kömək edib.

Lakin texnologiyanın uğuruna baxmayaraq, xəbərdarlıqların yalnız 13 faizi ölkələr və ya operatorlar tərəfindən adekvat reaksiya ilə qarşılanır.

UNEP-in icraçı direktoru İnqer Andersen bildirib: “İndi metan çirklənməsini kosmosdan real vaxt rejimində görə bilirik. Bu qabiliyyətlə hərəkətsizlik bir səhv deyil - bu bir seçimdir. Genişləndirilmiş proqram hökumətlərə texniki dəstəyi gücləndirəcək, metan emissiyaları məlumatlarına çıxışı yaxşılaşdıracaq və ölkələrə araşdırma aparmaq, daha tez cavab vermək potensialını artırmağa kömək edəcək”.

BMT-nin iqlim ambisiyaları və həlləri üzrə xüsusi elçisi Maykl Blumberq UNEP rəhbərinin sözlərinə əlavə edərək bildirib ki, metan emissiyalarının azaldılması iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparmaq üçün atıla biləcək ən vacib, həm də sadə və səmərəli addımlardan biridir. O qeyd edib: “Metan sızmalarının qarşısını almaq üçün lazım olan məlumatlara sahibik. İndi ölkələrə bu məlumatları daha sürətli və daha cəsarətli hərəkətə çevirməyə kömək edirik”.