Dəniz ticarətinin əsas marşrutları yeni böhranlarla üz-üzədir

Dünya üzrə dəniz daşımaları artan təzyiqlə qarşılaşır. Panamada su çatışmazlığı gəmilərin kanaldan keçidini məhdudlaşdıraraq xərcləri artırır. Yaxın Şərqdəki geosiyasi gərginliklər isə Süveyş kanalı və Hörmüz boğazı kimi mühüm marşrutlarda nəqliyyatın azalmasına, gəmilərin daha uzun və bahalı alternativ yollara yönəlməsinə səbəb olur.

NTV xəbər verir ki, Panama kanalında yaranmış sıxlığın miqyasını “G.Spirit” gəmisinin keçidi göstərir. Gəmi 80 kilometrlik kanaldan keçmək üçün 4,57 milyon avro ödəyib ki, bu da adi tarifdən on dəfədən çox yüksəkdir. Gəmi keçid növbəsini 14 gün gözlədikdən sonra sentyabrın 1-də keçirilən hərracda daha tez keçmək hüququ əldə edib.

Problemin əsas səbəblərindən biri kanalı qidalandıran Qatun gölündə su səviyyəsinin aşağı düşməsidir. May ayından etibarən yağıntıların 34 faiz azalması səbəbindən Panama hakimiyyəti suya qənaət etmək üçün gündəlik keçidlərin sayını 36-dan əvvəl 34-ə endirib, sentyabrın ortalarından isə 30 gəmiyə endirməyi planlaşdırır.

Dəniz ticarətinin digər əsas marşrutları da ciddi təzyiq altındadır. Normal şəraitdə dünya neft daşımalarının təxminən 25 faizi Hörmüz boğazından keçir. Lakin son aylarda burada gəmilərin hərəkəti tez-tez çətinləşir.

Süveyş kanalında isə hazırda adi trafik həcminin yalnız 30-40 faizi müşahidə olunur. Qırmızı dənizdə gəmilərə qarşı hücumların artması bir sıra şirkətləri Afrikanın cənubundan keçən Ümid burnu marşrutuna yönəldib. Bu alternativ yol səfəri əlavə 10-15 gün uzadır, yanacaq və nəqliyyat xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Qlobal istiləşmə isə yeni dəniz yollarının istifadəsini də mümkün edir. Avqustun ortalarında Çindən İngiltərəyə yola düşən gəmi Arktikanın şimalından keçən yeni marşrutdan istifadə edib. Bu yol Süveyş kanalı ilə müqayisədə səfəri təxminən 27 gündən 20 günə endirə bilər.

Lakin Arktika marşrutu ilin bir hissəsində buzla örtülü qalır, Rusiya ərazi sularından keçir və bəzi ərazilərdə suyun dərinliyi iri gəmilərin hərəkətinə imkan vermir. Beləliklə, dünya ticarətinin əsas dəniz yollarında su çatışmazlığı, münaqişələr və iqlim dəyişiklikləri logistika xərcləri və qlobal iqtisadiyyat üçün yeni risklər yaradır.